Đinh Lê Thư

“Miệt” trong tiếng địa phương Nam Bộ, có nghĩa là “vùng, miền, không lớn lắm”. Chúng ta thường gặp từ này trong những tổ hợp có thể đoán được ý nghĩa chung của chúng như “miệt vườn”, “miệt đồng”,” miệt dưới”, “miệt trên”vv…, nhưng “ MIỆT THỨ ” có nghĩa gì ? Vùng đó ở đâu thì chắc ít ai biết.

 Ca dao Nam Bộ có câu :

         Sương khuya ướt đẫm vườn bầu,

         Em về miệt thứ bỏ sầu cho ai…

 Trong bài hát “ Em về miệt thứ ” của nhạc sĩ  Hà Phương thì có câu :

Em yêu anh nên đành xa xứ,

Xuôi ghe chèo miệt thứ Cà Mau.

Vậy “miệt thứ”  có phải ở Cà Mau không ?

Vừa rồi, tôi đi từ Long Xuyên đến Cà Mau, qua quốc lộ 63 và hiểu thêm về “ MIỆT THỨ” trên thực tế rồi đọc thêm tài liệu. Xin chia sẻ cho các bạn những điều tôi biết được. Mong các bạn bổ sung thêm nhé.  

Quốc lộ 63 là con đường nối Kiên Giang và Cà Mau dài 100 km, bắt đầu từ Ngã ba Tắc Cậu, thị trấn Minh Lương, huyện Châu Thành đi qua các Huyện An Biên và U Minh Thượng, Vĩnh Thuận (tỉnh Kiên Giang), Thới Bình (tỉnh Cà Mau) và kết thúc tại phường  9,  Thành Phố Cà Mau.

Hóa ra “ MIỆT THỨ ” là địa danh chỉ dải đất trải dài hơn 30km theo quốc 63, song hành với kênh Xáng Xẻo Rô, nối liền sông Cái Lớn với Sông Trẹm, thuộc hai huyện An Biên và An Minh ( Kiên Giang), chiều rộng của vùng đất này khoảng 15km tính từ bờ biển ( tỉnh Kiên Giang) vào đất liền.

Vùng này từ xa xưa (không rõ từ thời Mạc Cửu hay thời Pháp thuộc), người ta đã đào những con kênh chạy dài từ đất liền ra biển, (nhìn trên bản đồ giống như những lằn sọc song song), để phục vụ cho giao thông đường thủy, buôn bán và xả phèn, xả mặn cho đất. Hệ thống này ban đầu có 10 con kênh và đặt theo thứ, từ thứ hai đến thứ mười một.

Người ta lại đào kênh Xáng Xẻo Rô cắt ngang nối tất cả 10 con kênh này và nối từ sông Cái Lớn (Kiên Giang) với sông Trẹm (Cà Mau), tạo thành một hệ thống đường thủy lưu thông tiện lợi từ đất liền ra biển Tây. Có người cho rằng kênh Xáng Xẻo Rô được ngầm hiểu là kênh thứ nhất (kênh Một). Vì cách gọi các con kênh theo thứ ở đây nên dần dần người ta quen gọi vùng này là “ MIỆT THỨ”.

         Hiện nay vùng này còn có nhiều kênh rạch nữa, chúng là những kênh rạch tự nhiên hay được đào xen kẽ hay cắt ngang một số kênh khác trong hệ thống 10 con kênh nói trên, chúng có tên rất đa dạng, có thể không mang “thứ”.  Một số kênh nhỏ ở vùng này, được gọi bắt đầu từ “XẺO” (nghĩa là con rạch nhỏ) như : Xẻo Lá, Xẻo Vẹt, Xẻo Quao, Xẻo Bần ( hay Rạch Bần) Xẻo Bướm, v.v…

Xem bản đồ hai huyện An Biên và An Minh (tỉnh Kiên Giang), bạn sẽ thấy ngay thị trấn Thứ Ba ( thị trấn huyện lỵ An Biên) và thị trấn Thứ Mười Một ( huyện lỵ của Huyện An Minh).  Một số tên cầu, tên chợ của vùng này cũng đặt theo “Thứ” của con kênh chảy qua nơi ấy, ví dụ cầu Thứ Mười Một, chợ Thứ Mười Một.

Gần đây, VietinBank  đã tài trợ 10 tỷ đồng cho huyện An Biên xây dựng cầu Thứ Ba bắt ngang Kênh Xáng Xẻo Rô.

         Hiện nay, sau khi tỉnh Kiên Giang sáp nhập vào tỉnh An Giang và giải thể cấp huyện thì tên thị trấn Thứ Ba không còn tồn tại nữa, mà sáp nhập với xã Đông Yên và xã Hưng Yên dưới tên mới là xã An Biên (mới), còn thị trấn Thứ Mười Một thuộc huyện An Minh cũ, (tỉnh Kiên Giang),  sáp nhập với xã Đông Hưng và xã Đông Hưng B để tạo thành xã An Minh mới thuộc tỉnh An Giang.

May mắn thay tên kênh, rạch vẫn giữ nguyên như cũ, giúp chúng ta còn hình dung được “ MIỆT THỨ” ở nơi nào; Còn những người xuôi ghe chèo để tìm về quê hương của người mình yêu (như trong bài hát “Em về miệt thứ ”của nhạc sĩ Hà Phương)  thì cần phải hỏi rõ tên con kênh thứ mấy mà mình sẽ đi, bến nào mình phải đến ( đặc biệt là địa chỉ rõ ràng sau khi sáp nhập tỉnh và ở cấp huyện), chứ tìm “Miệt thứ Cà Mau” thì khó lòng đến được xứ sở của người mình yêu.

                                                               Viết xong ngày 01 tháng 07 năm 2025